Brwydr Gyntaf Ypres

19 Hydref – 22 Tachwedd, 1914

Roedd pentref Ypres yn ffocws i sawl brwydr yn ystod y rhyfel. Roedd Ypres yn cysylltu â nifer o drefi eraill drwy hewlydd a chamlas. Roedd hyn yn ei wneud yn bwysig oherwydd gellid defnyddio’r llwybrau trafnidiaeth yma i symud cyflenwadau neu milwyr ar gyfer y fyddin.

Roedd yr ymosodiad ar Ypres yn rhan o gynllun yr Almaen i ymosod o amgylch asgell y Cynghreiriaid. Ond collon nhw’r frwydr.

Roedd Corpral Gwilym John yn aelod o 2il Fataliwn y Gatrawd Gymreig. Gwasanaethodd mewn sawl rôl yn ystod y rhyfel gan gynnwys fel saethwr cudd gyda’r fyddin, sgowt a oedd yn casglu gwybodaeth am y gelyn, a fel gwyliedydd pan roedd y ffosydd yn cael eu adeiladu. Dyfarnwyd medal iddo am ei ddewrder ym mrwydrau Tachwedd 1914. Gellid gweld ei enw ar Borth Menin yn Ypres.

Adolf Hitler

Ymhlith y lluoedd yr Almaen ymladd ym Mrwydr Gyntaf Ypres oedd Corporal Adolf Hitler . Achub Hitler yn cyd- swyddog a dderbyniodd Cross Haearn - y fedal yr Almaen am ddewrder.

Prydeinwyr, fel rhan o fatri magnelau, yn symud trwy strydoedd gwag pentref yng Ngwlad Belg yn ystod Brwydr Gyntaf Ypres.

Almaenwyr wedi eu gwasgu ar y trên ar eu ffordd i ymladd yn Ypres. Roedd trenau’n allweddol i’r naill ochr yn y rhyfel i gludo cyflenwadau, bwledi, milwyr a chlwyfedigion i ac i ffwrdd o’r ffrynt.